काठमाडौं। प्रकृति र पितृको पूजा गर्ने किरात राई समुदायको महान् सांस्कृतिक पर्व ‘उभौली’ आज देशभर उत्साहका साथ मनाइँदै छ। प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने यो पर्वलाई किरात समुदायले नयाँ खेतीपातीको सुरुवात र प्रकृतिको आराधना गर्ने विशेष अवसरका रूपमा लिने गर्दछन्।
किराती मान्यता अनुसार जाडो सकिएर गर्मी सुरु भएसँगै चराचुरुङ्गी र माछा लेकतिर (उँभो) लाग्ने समय भएकाले यसलाई ‘उभौली’ भनिएको हो। गर्मी बढेसँगै मानिस, पशुपक्षी र जीवजन्तु बेँसीबाट लेकतिर बसाइँ सर्ने र उकालो लाग्ने समयको सूचकका रूपमा पनि यो पर्वको महत्त्व रहेको छ। ‘उँभो’ को अर्थ उन्नति, प्रगति र राम्रो खेतीपाती होस् भन्ने कामनासँग पनि जोडिएको छ।
आजको दिन किरात राई समुदायका मानिसहरूले गाउँगाउँमा रहेका ‘भूमेस्थान’ वा ‘साकेला थान’ मा भेला भएर पूजा आराधना गर्दछन्। बालीनाली लगाउनुअघि प्रकृति मातासँग राम्रो उब्जनी होस् र अन्नबालीमा किराफट्याङ्ग्राले दुःख नदिऊन् भनी प्रार्थना गरिन्छ।
यस पर्वको मुख्य आकर्षण साकेला (चण्डी) नाच हो। परम्परागत भेषभूषामा सजिएका युवायुवतीदेखि वृद्धवृद्धासम्म ढोल र झ्याम्टाको तालमा गोलबद्ध भएर सिली नाच्ने गर्दछन्। यो नाचमा हातगोडाको हाउभाउमार्फत खेतीपाती गरेको, चराचुरुङ्गीको नक्कल गरेको र दैनिक जीवनका क्रियाकलापहरू प्रदर्शन गरिन्छ।
काठमाडौं उपत्यकाका टुँडिखेल, हात्तीवन लगायतका क्षेत्रमा पनि किरात राई समुदायले भेला भएर साकेला नाच्ने र शुभकामना साटासाट गर्ने कार्यक्रम राखेका छन्।
वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने हुनाले यसलाई ‘चण्डी पूर्णिमा’ पनि भनिन्छ। किरात समुदायभित्रका विभिन्न सम्प्रदायमा साकेला नाच्ने तरिकामा केही भिन्नता भए पनि यसको मूल उद्देश्य प्रकृति र पितृको सम्मान गर्नु नै रहेको छ।
यो पर्वले मानव र प्रकृतिबीचको अटुट सम्बन्धलाई उजागर गर्नुका साथै नेपाली मौलिक संस्कृतिको संरक्षण र संवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको छ।
