काठमाडाैं। पछिल्लो समय शैक्षिक परामर्श (कन्सल्टेन्सी) क्षेत्रमा बढ्दो ‘बार्गेनिङ’ (अवैध असुली) को प्रवृत्ति र त्यसले व्यावसायिक वातावरणमा पारेको गम्भीर असरका विषयमा प्रेस काउन्सिल नेपालले कडा कदम चाल्ने संकेत दिएको छ।
कन्सल्टेन्सी सञ्चालकहरूले केही सञ्चारमाध्यमहरूले समाचारको त्रास देखाएर आर्थिक लाभ लिने वा ‘ब्ल्याकमेलिङ’ गर्ने गरेको गुनासो निरन्तर बढेपछि काउन्सिलले सरोकारवालाहरूसँग बृहत् छलफल गर्दै पत्रकार आचारसंहिताको गम्भीर उल्लंघन गर्नेहरूमाथि कारबाही अघि बढाउने स्पष्ट चेतावनी दिएको हो।
छलफलका क्रममा शैक्षिक परामर्श व्यवसायीहरूले आफूहरूले लामो समयदेखि भोगिरहेको पीडा र त्रासका बारेमा खुलस्त रूपमा आफ्ना धारणा राखेका थिए। उनीहरूले कतिपय सञ्चारमाध्यमले आधारहीन र तथ्यहीन समाचार लेख्ने धम्की दिएर विज्ञापन वा अन्य बहानामा ‘बार्गेनिङ’ गर्ने गरेको आरोप लगाए।
छलफलमा सहभागी एक कन्सल्टेन्सी सञ्चालकले आक्रोश व्यक्त गर्दै भने, "हामीले वर्षौँदेखि हजारौँ विद्यार्थीको भविष्य उज्ज्वल बनाउन इमानदारीपूर्वक काम गरिरहेका छौँ, तर केही गलत मानसिकता भएकाहरूले समाचारको शक्तिलाई हतियार बनाएर हामीलाई बन्धक बनाउने काम गरिरहेका छन्। समाचारको सत्यता र तथ्य जाँच गर्नुभन्दा पनि कसरी कन्सल्टेन्सीलाई अनावश्यक दबाबमा पारेर पैसा असुल्ने भन्ने नै उनीहरूको मुख्य ध्याउन्न देखिन्छ, यसले हाम्रो व्यवसायको साख मात्र गिराएको छैन, मानसिक रूपमा पनि प्रताडित बनाएको छ।"
व्यवसायीहरूको गुनासो सुनेपछि प्रेस काउन्सिलका पदाधिकारीहरूले पत्रकारिताको गरिमा र विश्वसनियतामाथि नै प्रश्न उठाउने यस्तो प्रवृत्तिको कडा शब्दमा भर्त्सना गरे। काउन्सिलले स्पष्ट रूपमा भनेको छ कि पत्रकारिता समाजको ऐना हुनुपर्छ, न कि कसैलाई तर्साउने हतियार। छलफलमा सहभागी प्रेस काउन्सिलका प्रतिनिधिले यस्तो प्रवृत्तिको अन्त्य गर्न काउन्सिल अब कठोर रूपमा प्रस्तुत हुने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।
उनले भने, "पत्रकार आचारसंहिताको दायराभित्र रहेर सही र तथ्यपरक सूचना प्रवाह गर्ने अधिकार सबैलाई छ, तर कसैलाई बदनाम गर्छु वा समाचार लेख्छु भन्दै ब्ल्याकमेलिङ गर्ने वा बार्गेनिङ गर्ने छुट कसैलाई छैन। यस्ता गतिविधिमा संलग्न जो कोहीलाई पनि कानुनी र आचारसंहिताअनुसार कडा कारबाही गरिनेछ, अब हामी प्रमाणका आधारमा एक्सन लिने प्रक्रियामा अघि बढ्छौँ।"
काउन्सिलले अबका दिनमा कन्सल्टेन्सी वा अन्य व्यावसायिक क्षेत्रबाट आउने यस्ता ‘बार्गेनिङ’ र ‘असुली’ सम्बन्धी गुनासाहरूलाई उच्च प्राथमिकताका साथ हेर्ने र कारबाहीको दायरा फराकिलो बनाउने संकेत दिएको छ। काउन्सिलको यो कडा चेतावनीले लामो समयदेखि ‘बार्गेनिङ’को मारमा परेका र मौन बस्न बाध्य कन्सल्टेन्सी व्यवसायीहरूले केही राहतको महसुस गरेका छन्। व्यवसायीहरूले यस्तो कारबाहीले मात्र पत्रकारिता क्षेत्रको शुद्धीकरण हुने र वास्तविक, इमानदार पत्रकारहरूको मान-सम्मान जोगिने धारणा राखेका छन्।
छलफलको समापन गर्दै दुवै पक्षले स्वच्छ व्यावसायिक वातावरण र मर्यादित पत्रकारिताका लागि एकअर्काको सीमा र मर्यादाको सम्मान गर्नुपर्नेमा जोड दिए। प्रेस काउन्सिलको यो सक्रियता र कडा अडानले अबका दिनमा ‘बार्गेनिङ’ गर्ने गिरोहका लागि पक्कै पनि चुनौती थपिएको छ भने स्वच्छ रूपमा व्यवसाय गरिरहेका शैक्षिक परामर्श व्यवसायीहरूमा सुरक्षित र मर्यादित वातावरण बन्ने बलियो आशा पलाएको छ।
यता, शैक्षिक परामर्श व्यवसायीहरूले मिडियाबाट हुने एकपक्षीय र सनसनीपूर्ण समाचार सम्प्रेषणले समग्र क्षेत्रको छविमा नकारात्मक असर पारेको गुनासो पोखे । व्यवसायीहरूको तर्फबाट बोल्दै एक प्रतिनिधिले भने, "हामी मर्यादित र पारदर्शी रूपमा व्यवसाय सञ्चालन गर्न प्रतिबद्ध छौं । तर, कतिपय अवस्थामा अपवादका घटनालाई सामान्यीकरण गर्दै विना पुष्टि र तथ्यहीन समाचार सम्प्रेषण गरिँदा हाम्रो वर्षौंदेखिको प्रतिष्ठामा आँच आउने काम भएको छ । हामी मिडियाको मर्यादा र आचारसंहिताको सम्मान गर्छौं, तर समाचार लेख्दा सन्तुलित दृष्टिकोण र सत्यतथ्यमा आधारित भएर काम गरिदिनुहुन आग्रह गर्दछौँ ।"
छलफलको क्रममा विज्ञापनको बहानामा समाचारको गरिमा घटाउने र समाचारको आडमा विज्ञापन गर्ने प्रवृत्ति दुवै पक्षका लागि चिन्ताको विषय बनेको निष्कर्ष निकालिएको थियो । प्रेस काउन्सिलका प्रतिनिधिहरूले कुनै पनि व्यवसायी वा संस्थाप्रति पूर्वाग्रह राखेर समाचार लेख्नु पत्रकार आचारसंहिताविपरीत हुने स्पष्ट पार्दै यस खालका गुनासाहरूको सुनुवाइ प्रक्रियालाई थप व्यवस्थित बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे ।
कार्यक्रमको अन्त्यमा शैक्षिक परामर्श क्षेत्रको विश्वसनीयता अभिवृद्धि गर्नका लागि सञ्चारमाध्यम र व्यवसायीबीच नियमित संवाद र सहकार्य आवश्यक रहेकोमा दुवै पक्ष एकमत देखिएका छन् । आचारसंहिताको दायराभित्र रहेर सही सूचना सम्प्रेषण गर्ने र व्यवसायीहरूले पनि सूचनाको स्रोतलाई पारदर्शी बनाउने सहमतिसँगै कार्यक्रम समापन गरिएको छ । यस संवादले आगामी दिनमा शैक्षिक क्षेत्रको समाचार प्रवाहमा थप परिपक्वता आउने अपेक्षा गरिएको छ ।
कार्यक्रममा काउन्सिलका आचारसंहिता अनुगमन तथा उजुरी सुनुवाई महाशाखाका प्रमुख रामशरण बोहराले काउन्सिलको उजुरी सुनुवाइ प्रक्रिया र काउन्सिलका काम कारवाहीबारे जानकारी गराएका थिए । कार्यक्रमको सहजिकरण मिडिया अनुगमनकर्ता प्रकाश शर्माले गरेका थियो ।
कार्यक्रममा शैक्षिक परामर्श (कन्सल्टेन्सी) बाट सहभागी सन्ताेष अधिकारी, सन्ताेष खनाल, कुमार थपलिया, सन्देश मिश्र, श्यामप्रसाद दाहाल, तारा पाण्डेलगायत सहभागी थिए।
