आज घोडेजात्रा पर्व मनाइँदै

काठमाडौं। आज काठमाडौं उपत्यकामा परम्परागत रूपमा मनाइने घोडेजात्रा पर्व विभिन्न कार्यक्रमका साथ धूमधामपूर्वक मनाइँदैछ। हरेक वर्ष चैत कृष्ण औँसीका दिन पर्ने यस पर्वका अवसरमा सरकारले काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ।

घोडेजात्राको मुख्य आकर्षण राजधानीको टुँडिखेलमा आयोजना हुने विशेष समारोह हो। नेपाली सेनाद्वारा आयोजित उक्त कार्यक्रममा अश्वकला, शारीरिक व्यायाम, युद्धकला तथा अनुशासन प्रदर्शन गरिँदै छ ।

परम्परा र आधुनिक सैनिक कौशलको समिश्रण झल्काउने यस प्रदर्शनले हरेक वर्ष दर्शकको ध्यान आकर्षित गर्दै आएको छ। समारोहमा राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्रीसहित उच्चपदस्थ सरकारी अधिकारी, कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिको उपस्थिति रहने गर्दछ।

घोडेजात्रा पर्व केवल मनोरञ्जन वा प्रदर्शनमा सीमित छैन, यससँग गहिरो धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास गाँसिएको छ।

जनश्रुतिअनुसार, प्राचीनकालमा टुँडिखेलको पूर्व-दक्षिण दिशामा रहेको एक रूखमा ‘गुरुमापा’ नामक राक्षस बस्ने गर्दथ्यो, जसले शहरका बालबालिकामाथि आक्रमण गरी दुःख दिने विश्वास थियो । स्थानीयवासीले अनेक प्रयासपछि उक्त राक्षसको संहार गरे पनि त्यसको प्रेतात्मा पुनः जागृत भई अनिष्ट गर्न सक्ने भय रहिरह्यो।

यसै विश्वासका आधारमा हरेक वर्ष चैत कृष्ण औँसीका दिन घोडा दौडाएर गुरुमापाको आत्मालाई घोडाको टापले कुल्ची दबाउने परम्परा बसालिएको मानिन्छ। घोडाको टापबाट उत्पन्न ध्वनि र गति दुष्ट शक्तिलाई नष्ट गर्ने प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।

यसका अतिरिक्त, बालबालिकाको सुरक्षाको कामना गर्दै आजै राति सोही रूखको फेदमा गुरुमापालाई भोजन अर्पण गर्ने चलन पनि रहिआएको छ। यस्तो गरेपछि वर्षभर बालबालिकामाथि कुनै अनिष्ट नहुने विश्वास राजधानीवासीमा गहिरो रूपमा स्थापित छ।

आधुनिक समयमा पनि घोडेजात्रा पर्वले परम्परा र वर्तमानबीचको सेतुको रूपमा भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ। एकातर्फ यसले ऐतिहासिक कथा, जनविश्वास र सांस्कृतिक पहिचानलाई जीवन्त राखेको छ भने अर्कोतर्फ नेपाली सेनाको अनुशासन, क्षमता र तयारीलाई जनसमक्ष प्रस्तुत गर्ने अवसरका रूपमा स्थापित भएको छ । घोडेजात्रा केवल एक पर्व मात्र नभई काठमाडौं उपत्यकाको सांस्कृतिक पहिचान, ऐतिहासिक स्मृति र सामाजिक एकताको प्रतीकका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ।