काठमाडौँ। लामो समयदेखि जारी तीव्र भूराजनीतिक तनाव कम गर्ने प्रयासस्वरूप संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान ६० दिनसम्म युद्धविराम विस्तार गर्ने एक ऐतिहासिक र सम्भावित सहमतितर्फ अघि बढेका छन्। कूटनीतिक स्रोतहरूका अनुसार दुवै पक्ष सम्झौताको निकै नजिक पुगेका छन् भने क्षेत्रीय मध्यस्थताले यो जटिल संवाद प्रक्रियालाई निकासतर्फ लैजान उल्लेख्य गति दिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक पत्रिका 'फाइनान्सियल टाइम्स' को प्रतिवेदनअनुसार अमेरिका र इरान ऐतिहासिक सहमतिमा पुग्ने अन्तिम चरणमा रहेका छन्।
सम्भावित सम्झौताको रणनीतिक सर्तअन्तर्गत इरानले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका लागि निकै संवेदनशील मानिएको हर्मुज जलघाँटीलाई क्रमिक रूपमा पुनः सञ्चालनमा ल्याउने प्रतिबद्धता जनाउनुपर्नेछ।
यसका साथै इरानको उच्च स्तरमा समृद्ध पारिएको युरेनियम भण्डारलाई कमजोर बनाउने वा सुरक्षित रूपमा अन्यत्र स्थानान्तरण गर्ने महत्वपूर्ण प्रतिबद्धता समेत यसमा समावेश हुने उल्लेख गरिएको छ। त्यसको बदला स्वरूप अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमाथि लगाउँदै आएको कडा नाकाबन्दीलाई सहज बनाउने तथा विभिन्न विदेशी बैंकहरूमा रोक्का (फ्रिज) राखिएको तेहरानको अर्बौँ डलर बराबरको सम्पत्ति फुकुवा गर्नेतर्फ लचिलो बन्न सक्ने जनाइएको छ।
यसैबीच, इरान र पाकिस्तानले संयुक्त रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकासमक्ष युद्ध अन्त्य गर्ने र हर्मुज जलघाँटीलाई पूर्ण रूपमा पुनः खोल्ने उद्देश्यसहित परिमार्जित र संशोधित प्रस्ताव पेस गरिसकेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम 'अल जजिरा' ले आफ्ना कूटनीतिक स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै आइतबारसम्म वासिङ्टनबाट आउने आधिकारिक प्रतिक्रियाको प्रतीक्षा भइरहेको उल्लेख गरेको छ।
यसै सिलसिलामा पाकिस्तानका लागि इरानका राजदूत रेजा अमिरी मोघदमले वार्तामा मर्यादा र पारस्परिक सम्मानका आधारमा सकारात्मक प्रगति भएको पुष्टि गरेका छन्। उनले यो कूटनीतिक प्रयासले क्षेत्रीय स्तरमा दिगो शान्ति स्थापना गर्न कोसेढुङ्गाको काम गर्ने आशा व्यक्त गरे।
मोघदमका अनुसार पाकिस्तानका गृहमन्त्री मोहसिन नकवीले तेहरानको विशेष भ्रमणपछि इरानी उच्च अधिकारीहरूसँग भएका छलफलको उपलब्धिबारे आफूलाई बधाई समेत दिएका थिए। उनले सावधानीपूर्ण आशावाद व्यक्त गर्दै अर्को पक्ष (अमेरिका) ले पर्याप्त प्रतिबद्धता देखाए सकारात्मक परिणाम सम्भव रहेको बताउनुभयो। यो सम्भावित प्रगतिमा इरानको राष्ट्रिय गरिमा, सशस्त्र बलको दृढता, इरानी जनताको प्रतिरोध तथा पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताहरूको सक्रिय पहलले काम गरेको उनको भनाइ छ।
उता अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले पनि वार्तामा ‘केही प्रगति’ भएको औपचारिक रूपमै स्वीकार गरेका छन्। आफ्नो भारत भ्रमणका क्रममा नयाँ दिल्लीमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै विदेशमन्त्री रुबियोले आज, भोलि वा केही दिनभित्रै कूटनीतिक क्षेत्रमा नयाँ र ठोस प्रगति देखिन सक्ने प्रवल सम्भावना रहेको बताए।
साथै यो मुद्दालाई कुनै न कुनै रूपमा तार्किक निष्कर्षमा पुर्याएर समाधान गर्नुपर्ने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको स्पष्ट धारणा रहेको पनि उनले दोहोर्याए। हाल मध्यस्थकर्ताहरूले इरानी प्रतिनिधिमण्डलसँग सघन छलफल गरिरहँदा अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विटकफसँग पनि नियमित र प्रत्यक्ष सम्पर्क कायम राखिएको बताइएको छ।
फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार इरानी पक्षको उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व त्यहाँका संसदीय सभामुख मोहम्मद बाघेर गालिबफ र विदेशमन्त्री अब्बास अराघची आफैँले गरिरहेका छन्, जसले यो संवादको संवेदनशीलता र गम्भीरतालाई प्रष्ट पार्छ।
