कथा : पिँधबिनाको बाकस र उडेको रुमाल

शनिबारको बिहान अलि फरक हुन्छ। काठमाडौँको व्यस्तताले थोरै सुस्ताउने मौका पाउँछ। आकाशमा घाम ढिलो गरी उदाएझैँ लाग्छ, अनि पुराना ढोकाहरूका चेपबाट आउने हावामा अर्कै प्रकारको चिसोपन मिसिएको हुन्छ।

असनको एउटा पुरानो इँटाको घरको तेस्रो तलामा गौरी आफ्नो चियाको कप समातेर टोलाइरहेकी थिइन्। चियाबाट बाफ उडिरहेको थियो, अनि बाहिर गल्लीमा मानिसहरूको आउजाउ बिस्तारै बाक्लिन थालेको थियो। गौरीको ३५ वर्षे जीवनमा यस्ता कयौँ शनिवार आए अनि गए। तर आजको शनिबार उनका लागि अलि बेग्लै थियो। आज उनले एउटा पुरानो बाकस खोल्ने निधो गरेकी थिइन्-त्यो बाकस, जसलाई उनले विगत सात वर्षदेखि कहिल्यै छोएकी थिइनन्।

कोठाको कुनामा राखिएको काठको दराजको माथिल्लो तलामा त्यो बाकस थन्किएको थियो। धूलोको बाक्लो तह जमेको त्यो बाकसलाई गौरीले बिस्तारै तल झारिन्। साँचो घुमाउँदा एउटा सानो कड्याक आवाज आयो, मानौँ वर्षौँदेखि गुम्सिएर बसेको कुनै इतिहासले सास फेरेको होस्।

बाकसभित्र केही पुराना डायरीहरू, एउटा फुटेको चश्मा, अनि धमिलो भइसकेको एउटा नीलो रुमाल थियो। अनि ती सबैको बीचमा थिए-मदनका पत्रहरू।

मदन र गौरीको कथा कुनै चलचित्रको जस्तो भड्किलो थिएन। उनीहरूको प्रेम शान्त थियो, जस्तै पहाडको फेदीमा बग्ने सानो खोलो।

मदन एउटा स्थानीय गैरसरकारी संस्थामा काम गर्थे। वातावरण संरक्षण र ग्रामीण विकासमा उनको विशेष रुचि थियो। गौरी भने पुस्तकालयमा काम गर्थिन्। किताबहरूका सुगन्ध र शब्दहरूका बीचमा उनको संसार सीमित थियो। उनीहरूको भेट पहिलोपटक एउटा सार्वजनिक पुस्तकालयमै भएको थियो, जहाँ मदन नेपालका पुराना भू-उपयोग नक्साहरू खोज्न आएका थिए।

"तपाईंले खोज्नुभएको यो १९६० को नक्सा दर्ता किताबको अन्तिम तलामा छ," गौरीले एउटा मोटो ढड्डा अगाडि सारेकी थिइन्।

मदनले गौरीतिर हेरेर मुस्कुराउँदै भनेका थिए, "धन्यवाद! किताबहरू मात्र होइन, तपाईं त मान्छेका मनका जिज्ञासा पनि तुरुन्तै पढ्न सक्नुहुँदो रहेछ।"

त्यही सानो संवादबाट सुरु भएको थियो उनीहरूको यात्रा। त्यसपछिका शनिवारहरू उनीहरूका लागि उत्सव जस्तै बन्थे। कहिले वसन्तपुरका डबलीहरूमा बसेर चिया पिउँदै घण्टौँ कुरा गर्नु, त कहिले पाटनका गल्लीहरूमा पुरानो वास्तुकला हेर्दै हराउनु उनीहरूको दिनचर्या बनेको थियो।

मदन स्वभावले अलि सोझा र भावुक थिए। उनी सधैँ भन्ने गर्थे, "गौरी, मान्छेहरू पैसा र नामको पछाडि दौडिन्छन्, तर मलाई त केवल एउटा शान्त कुना र तिम्रो साथ भए पुग्छ।"

गौरी भने व्यवहारिक थिइन्। उनलाई मदनको यो सादगी र साँचोपन नै सबैभन्दा मन पर्थ्यो।

तर, समय सधैँ एउटै लयमा बग्दैन।

मदनको परिवार मध्यमवर्गीय थियो र उनीमाथि धेरै जिम्मेवारीहरू थिए। बहिनीको विवाह, भाइको पढाइ र आमाको निरन्तर भइरहने उपचार। मदनको सानो तलबले यी सबै धान्न गाह्रो भइरहेको थियो।

एक दिन, शनिवारकै साँझ, मदन र गौरी स्वयम्भूको डाँडामा बसेका थिए। उपत्यकामा बत्तीहरू बल्न थालिसकेका थिए। मदन एकदमै शान्त थिए, उनको मुहारमा गहिरो चिन्ताको छाया थियो।

"गौरी," मदनले काँपिरहेको स्वरमा भनेका थिए, "मैले एउटा निर्णय गरेको छु।"

गौरीले मदनको हात आफ्नो हातमा लिँदै सोधिन्, "के निर्णय मदन?"

"म वैदेशिक रोजगारीका लागि कोरिया जाँदैछु। तीन वर्षको सम्झौता छ। यहाँ बसेर मैले परिवारका सपनाहरू कहिल्यै पूरा गर्न सक्दिनँ।"

गौरीको मन चसक्क भयो। तर उनले आफ्नो आँसु लुकाइन्। उनी जान्थिन्, मदनको यो निर्णय आफ्ना लागि होइन, आफ्ना मान्छेहरूका लागि थियो।

"म तिम्रो प्रतीक्षा गर्नेछु मदन," गौरीले केवल यति भनेकी थिइन्, "तर मलाई वाचा गर, तिमी आफ्नो सादगी र आफ्नो मुस्कुराउने बानी त्यहाँ हराउन दिने छैनौ।"

मदनले खल्तीबाट एउटा नीलो रुमाल निकालेर गौरीलाई दिए। "यो रुमालमा मेरो बास्ना छ। जब म टाढा हुनेछु, यसले तिमीलाई मेरो उपस्थिति महसुस गराउनेछ।"

मदन कोरिया गए। सुरुआतका दिनहरूमा पत्रहरू र फोन कलहरू नियमित हुन्थे। मदनले त्यहाँको कठिन काम, माइनस तापमानको चिसो, अनि नेपालको सम्झनाका कुराहरू लेख्थे। गौरी दिन गनेर बस्थिन्। हरेक शनिबार उनी मदनका पत्रहरू फेरि-फेरि पढ्थिन्।

तर दुई वर्ष बितेपछि, मदनका पत्रहरू आउन ढिलो हुन थाले। फोनहरू पनि संक्षिप्त र औपचारिकतामा सीमित हुन थाले। मदनको स्वरमा पहिलेको जस्तो उत्साह थिएन, केवल एउटा अनौठो थकान र दूरी महसुस हुन्थ्यो।

गौरीले धेरैपटक सोध्ने प्रयास गरिन्, "मदन, केही समस्या छ र? तिमी बदलिएका छौ।"

मदनले सधैँ एउटै जवाफ दिन्थे, "कामको धेरै चाप छ गौरी। म थकित छु।"

अनि एक दिन, त्यो दुखद शनिबार आयो।

मदन कोरियाबाट फर्किए। तर उनी एक्लै फर्किएका थिएनन्। उनीसँगै उनका सपनाहरू, उनको स्वास्थ्य र उनीहरूको सम्बन्धको भविष्य पनि भत्किसकेको थियो।

विदेशको कठिन काम र विषम वातावरणका कारण मदनलाई मिर्गौलाको गम्भीर रोग लागेको रहेछ। उनी आफ्ना समस्याहरू गौरीलाई बताएर चिन्तित बनाउन चाहँदैनथे, त्यसैले उनले बिस्तारै दूरी बनाएका रहेछन्। जब रोग अन्तिम अवस्थामा पुग्यो, उनी नेपाल फर्किए।

अस्पतालको चिसो कोठामा जब गौरी मदनलाई भेट्न पुगिन्, मदन एकदमै दुब्लाइसकेका थिए। उनीहरूको आँखा जुध्यो। कुनै शब्दको आवश्यकता थिएन। गौरी मदनको छेउमा बसिन् र उनको हात समातिन्।

"तिमीले मलाई किन भनेनौ मदन?" गौरीको आँखाबाट आँसु छचल्कियो।

मदनले क्षीण स्वरमा भने, "म तिम्रो आँखामा दया होइन, प्रेम हेर्न चाहन्थेँ गौरी। म तिमीलाई मेरो दुखको भारी बनाउन चाहँदैनथेँ।"

त्यसको केही हप्तापछि, मदनले यो संसारबाट बिदा लिए। उनी जाँदा गौरीको जीवनको एउटा ठूलो भाग पनि आफूसँगै लिएर गए।

आज, सात वर्षपछि, गौरीले ती पुराना पत्रहरू र नीलो रुमाल हातमा लिइन्। रुमालको बास्ना त धमिलो भइसकेको थियो, तर ती पत्रहरूमा अझै पनि मदनका औँलाका छापहरू जीवितै थिए।

गौरीले एउटा पत्र खोलिन्। त्यसमा मदनले लेखेका थिए: "गौरी, प्रेम भनेको सँगै बाँच्नु मात्र होइन रहेछ। प्रेम त कसैको सम्झनालाई आफ्नो अस्तित्वको हिस्सा बनाएर अगाडि बढ्नु पनि रहेछ। यदि म कहिल्यै तिम्रो साथमा भइन भने पनि, सम्झनु-हरेक शनिवारीय घामको किरणमा, हरेक चियाको बाफमा म तिम्रै वरपर हुनेछु।"

गौरीले पत्रलाई छातीमा टाँसिन्। उनका आँखाबाट दुई थोपा आँसु खसेर नीलो रुमालमा बिलाए।

उनले बाकस बन्द गरिन्। तर आज उनको मन भारी थिएन। उनले बुझिन् कि मदन उनीबाट कहिल्यै टाढा गएका थिएनन्। मदन त उनका विचारहरूमा, उनका शब्दहरूमा र उनले बाँचेको शान्त जीवनमा सधैँभरि जीवित थिए।

गौरी झ्यालतिर गइन् र झ्याल खोलिन्। बाहिर शनिबारको न्यानो घाम फैलिसकेको थियो। चिसो हावाको एउटा झोंका भित्र आयो र गौरीको कपाललाई बिस्तारै सुम्सुम्याएर गयो।

गौरीको ओठमा एउटा मधुर मुस्कान तैरियो। उनले नीलो रुमाललाई समातेर बाहिरको खुला आकाशतिर हेरिन्। प्रेम अधुरो भए पनि, त्यसले दिएको अनुभूति र सम्झनाहरू सधैँ पूर्ण हुन्छन्। आजको शनिबार, गौरीले फेरि एकपटक मदनसँगको प्रेमलाई नयाँ तरिकाले जितिन्।