काठमाडौं। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामा मुलुकमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) मा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। नेपाल राष्ट्र बैङ्कद्वारा हालै सार्वजनिक तथ्याङ्कअनुसार साउनदेखि असोज मसान्तसम्मको अवधिमा कुल ४ अर्ब १४ करोड रूपैयाँ बराबरको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी भित्रिएको छ।
अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो लगानी १ अर्ब ७४ करोड रूपैयाँ मात्रै रहेको थियो। यस हिसाबले समीक्षा अवधिमा वैदेशिक लगानी २ अर्ब ४० करोड रूपैयाँले बढेको छ जुन गत वर्षको तुलनामा १३७.९ प्रतिशतको उकालो हो। राष्ट्र बैङ्कले सार्वजनिक गरेको यो तथ्याङ्कमा मुख्यतया सेयर पुँजी (इक्विटी) का रूपमा भित्रिएको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीलाई मात्र समावेश गरिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी भन्नाले विदेशी व्यक्ति वा कम्पनीले नेपालमा उद्योग, व्यवसाय वा अन्य परियोजनामा स्वामित्व तथा लगानीको हिस्सेदारी लिने उद्देश्यले भित्र्याएको पुँजी हो। यस प्रकारको लगानीले देशमा नयाँ उद्योगहरूको स्थापना, सञ्चालनमा रहेका व्यवसायहरूको विस्तार तथा आन्तरिक रूपमा रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्न महत्त्वपूर्ण सहयोग पुर्याउँछ।
यद्यपि, लगानीको आन्तरिक आँकडा वा कुल रकम बढ्दैमा नयाँ उद्योग वा परियोजनाहरूमा ठूलाे त्यही अनुपातमा भौतिक लगानी भइसकेको नहुन पनि सक्छ। विदेशी लगानीको वास्तविक प्रभाव र सफलता भने त्यसले देशको उत्पादन क्षमता, रोजगारी र समग्र व्यवसाय विस्तारमा पुर्याएको ठोस योगदानबाट मात्र झल्किन्छ।
अर्कोतर्फ, प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीको आकार बढे पनि समीक्षा अवधिमा खुद पुँजीगत ट्रान्सफर भने घटेको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा यस्तो पुँजीगत ट्रान्सफर रकम २ अर्ब ३१ करोड रूपैयाँमा सीमित भएको छ, जबकि अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो रकम ५ अर्ब ५५ करोड रूपैयाँ रहेको थियो। सामान्यतया ऋण वा वस्तु तथा सेवाको नियमित कारोबारभन्दा भिन्न प्रकृतिमा प्राप्त हुने पुँजीगत सहायता, पूर्वाधार विकास सहयोग तथा विभिन्न अनुदानजस्ता रकमलाई पुँजीगत ट्रान्सफरका रूपमा लिने गरिन्छ।