काठमाडौँ – सृष्टिकी जननी, निःस्वार्थ प्रेमको प्रतीक र संस्कारकी पहिलो पाठशाला— 'आमा'। शब्दमा वर्णन गर्न नसकिने तिनै ममतामयी आमाको सम्मानमा आज देशभर मातातीर्थ औंसी मनाइँदैछ। हरेक वर्ष वैशाख कृष्ण औंसीका दिन मनाइने यो पर्व नेपाली समाजमा केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र होइन, बरु आमाप्रतिको अगाध प्रेम र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने एउटा महान् उत्सव पनि हो।
शास्त्रमा आमाको स्थान
हिन्दू धर्मशास्त्रहरूमा भनिएको छ– 'जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी'। अर्थात्, जन्म दिने आमा र जन्मभूमि स्वर्गभन्दा पनि ठूला हुन्। पितृदेवो भव: भन्दा अगाडि 'मातृदेवो भव:' भनिनुले पनि पूर्वीय दर्शनमा आमाको स्थान कति उच्च छ भन्ने स्पष्ट पार्छ। मातातीर्थ औंसीले यही शास्त्रीय मान्यतालाई व्यवहारमा उतार्ने अवसर प्रदान गर्छ।
स्मरण र श्रद्धाको संगम
यो दिन आमा जीवित हुनेहरूले उहाँलाई मनपर्ने उपहार, मिठाई र वस्त्र प्रदान गरी आशीर्वाद थाप्ने गर्छन्। टाढा रहेका छोराछोरीहरू आमालाई भेट्न घर पुग्छन्, जसले गर्दा आजको दिन पारिवारिक पुनर्मिलनको सुखद अवसर पनि बन्ने गर्छ।
त्यस्तै, आमा गुमाइसकेकाहरूका लागि काठमाडौँको थानकोटस्थित मातातीर्थ कुण्ड आस्थाको केन्द्र बन्दछ। पौराणिक मान्यता अनुसार, प्राचीन कालमा एक गोठालाले यसै कुण्डमा आफ्नी मृत आमाको प्रतिविम्ब देखेका थिए। त्यही समयदेखि नै यस तीर्थमा स्नान गरी आफ्नी दिवंगत आमाको स्मरणमा तर्पण र पिण्डदान गर्ने परम्परा रहिआएको छ। कुण्डमा आफ्नो अनुहार हेर्दा आमाको रूप देखिने जनविश्वासले आज पनि हजारौँ भक्तजनहरूलाई त्यहाँ डोर्याउँछ।
फेरिएको समय, नफेरिएको प्रेम
समयसँगै पर्व मनाउने शैलीमा केही परिवर्तन आएका छन्। हिजोआज सामाजिक सञ्जालहरू आमाका तस्बिर र शुभकामनाले भरिएका हुन्छन्। सहरिया व्यस्तताका बीच पनि मानिसहरूले आमाका लागि समय निकाल्नु सकारात्मक पक्ष हो। तर, यो पर्वले दिने मुख्य सन्देश भनेको आमालाई वर्षको एक दिन मात्र होइन, जीवनभर कसरी सम्मान र हेरचाह गर्ने भन्ने नै हो।
निष्कर्ष
आमा एउटा सम्बन्ध मात्र होइन, उनी एउटा सिंगो अस्तित्व हुन्। मातातीर्थ औंसीले हामीलाई आफ्नो जडसँग जोड्न र आमाको बलिदानलाई स्मरण गर्न सिकाउँछ। यदि भौतिक रूपमा आमा साथमा हुनुहुन्छ भने उहाँको मुस्कान नै आजको ठूलो उपलब्धि हो, र यदि उहाँ परलोक भइसक्नुभएको छ भने उहाँले दिएका संस्कारलाई जीवित राख्नु नै साँचो श्रद्धाञ्जली हो।
सबै आमाहरूमा नमन!
